Social

‘મેં ધારકો ૧૦૦ રૂપિયા અદા કરને કા વચન દેતા હું’ નોટ પર શા માટે લખેલું હોય છે આ વાક્ય ,જાણો…

ભારતની કેન્દ્રીય બેંક RBI… ભારતની કેન્દ્રીય બેંક ‘ભારતીય રિઝર્વ બેંક(RBI)’ છે જે એક રૂપિયાની નોટ સિવાયની તમામ મૂલ્યવર્ગની નોટોનું પ્રિન્ટિંગ…

ભારતની કેન્દ્રીય બેંક RBI…

ભારતની કેન્દ્રીય બેંક ‘ભારતીય રિઝર્વ બેંક(RBI)’ છે જે એક રૂપિયાની નોટ સિવાયની તમામ મૂલ્યવર્ગની નોટોનું પ્રિન્ટિંગ કરે છે. માત્ર એક રૂપિયાની નોટ પર ભારતના નાણા સચિના હસ્તાક્ષર હોય છે જ્યારે બાકી તમામ નોટ પર ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ગવર્નરના હસ્તાક્ષર હોય છે.

નોટ પ્રિન્ટિંગનો RBIને અધિકાર…

વર્ષ 1935 પહેલા, મુદ્રાની છાપણીની જવાબદારી ભારત સરકાર પાસે હતી. RBIની સ્થાપના 1 એપ્રિલ 1935માં ભારતીય રિઝર્વ બેંક અધિનિયમ 1934 અંતર્ગત કરવામાં આવી હતી. તેની મુખ્ય ઓફિસ મુંબઈમાં આવેલી છે.

ભારતીય રિઝર્વ બેંકને આ અધિનિયમ મુજબ મુદ્રા પ્રબંધકની ભૂમિકા આપવામાં આવી છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક અધિનિયમનની કલમ 22 મુજબ રિઝર્વ બેંકને નોટ જાહેર કરવાનો અધિકારી આપવામાં આવ્યો છે.

જરૂરિયાત મુજબ નોટો છાપી શકે છે RBI…

ભારતમાં નોટની છાપણીનું કામ ન્યૂનતમ આરક્ષણ પ્રણાલી (minimum Reserve System)ને આધારે કરવામાં આવે છે. આ પ્રણાલી ભારતમાં 1957થી લાગુ છે. તે અનુસાર રિઝર્વ બેંકને આ અધિકાર છે કે તે RBI ફંડમાંથી ઓછામાં ઓછા 200 કરોડ રૂપિયાની મૂલ્ય સંપતિ પોતાની પાસે દરેક સમયે રાખવી.

આ 200 કરોડમાં 115 કરોડ સોનું અને બાકી 85 કરોડ વિદેશી સંપતી રાખવી જરૂરી હોય છે. આટલી સંપતિ રાખ્યા બાદ આરબીઆઈ દેશની જરૂરિયાત મુજબ કેટલી પણ મોટી માત્રામાં નોટો છાપી શકે છે. જેના માટે તેમણે સરકારની મંજૂરી લેવી જરૂરી છે.

શા માટે આ પ્રતિજ્ઞા લખેલી હોય છે…

કોઈ પણ નોટ ‘મેં ધારક કો 10/20/50/100/200/500/2000 રૂપિયા અદા કરને કા વચન દેતા હૂં’ તેવું લખેલું હોય છે. દરેક નોટ પર આ એક વાક્ય એટલા માટે પ્રિન્ટ કરે છે કેમ કે RBI તેટલા રૂપિયાનું સોનું પોતાની પાસે રિઝર્વ કરે છે.

આ ધારકને વિશ્વાસ અપાવવા માટે પ્રતિજ્ઞા લખવામાં આવે છે કે જો તમારી પાસે 100 રૂપિયા છે તો રિઝર્વ બેંક પાસે તમારા 100 રૂપિયાનું સોનું રિઝર્વમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. રિઝર્વ બેંક તે સોનું નોટના બદલામાં તમને આપવામા માટે વચનબદ્ધ છે.

નોટ સ્વીકારવાની ના પાડે તો તેની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી…

RBI 200 કરોડની આ સંપતિ એટલા માટે રાખે છે કે કે નોટ પર રિઝર્વ બેંકના ગર્વનરની પ્રતિજ્ઞા ‘મેં ધારક કો… રૂપિયે અદા કરને કા વચન દેતા હૂં.’ ને નિભાવી શકે. કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં (જેમ કે ગૃહ યુદ્ધ, વિશ્વ યુદ્ધ અથવા કોઈ ભયાનક પ્રાકૃતિક આપતિ, મંદી અથવા મોંઘવારી) આરબીઆઈ ડિફોલ્ટર જાહેર ન કરવામાં આવે.

જો કોઈ વ્યક્તિ આ નોટ લેવાની ના પાડે તો તેનો અર્થ થાય છે કે આરબીઆઈના ગર્વનર એટલે કે સરકારના પ્રતિનિધિની આજ્ઞાનું પાલન નથી કરી રહ્યો એટલા માટે તેની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરી શકાય છે. એટલે હવે તમે સમજી ગયા હશો શા માટે આ પ્રતિજ્ઞા લખવામાં આવે છે.

loading...